शब्द काय सांगतात?भाग (१७):ताप

ताप म्हणजे उष्णता, दुःख, ज्वर, आपत्ती, संकट. आयुष्यात चुकीचा निर्णय घेतला की, त्याचे परिणाम भोगताना पश्चात् + ताप म्हणजे पश्चात्ताप होतो.
(पश्चात् म्हणजेच ‘नंतर’. त्यामुळे ‘नंतर पश्चात्ताप झाला’ असे म्हणणे चूक आहे.) पश्चात्ताप आणि अनुताप सारखेच. क्रोधाला ‘संताप’ म्हणतात. तो योग्य कारणासाठी असेल तर ‘सात्विक संताप’ म्हणतात.
जन्माला आलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला तीन ताप सहन करावे लागतात. आध्यात्मिक ताप, आधिभौतिक ताप आणि आधिदैविक ताप. यांना त्रिविधताप म्हणतात.
अज्ञान, मूर्खपणा, राग, द्वेष, रोग यामुळे स्वतःला होतो तो आध्यात्मिक ताप.
शत्रु, प्राणी किंवा इतरांमुळे होतो तो आधिभौतिक ताप.
आणि दुष्काळ, भूकम्प, पूर वगैरेमुळे होतो तो आधिदैविक ताप.
पराक्रम गाजवला की त्याला ‘प्रताप’ म्हणतात. (काही उलटेसुलटे काम करून ठेवले की मराठीत उपरोधाने ‘प्रताप करून ठेवले’ असे म्हणतात.)
तापस म्हणजे तप करणारा तपस्वी. तप करणारी स्त्री असेल तर तिला ‘तापसी’ म्हणतात. हे एका अभिनेत्रीचेही नाव आहे. तापन किंवा तपन म्हणजे सूर्य. (तपन सिन्हा हे प्रसिद्ध चित्रपट दिग्दर्शक आहेत.)
तापात ताप एखादे काम करताना कधी कधी डोक्याला ताप होतो ती गोष्ट वेगळी.
तापमान वाढलेले असे अनेक शब्द आपण वापरतो.
संस्कृत भाषा शिकताना शब्दांची ही रहस्ये उलगडत जातात. शब्दांकडे पाहण्याची आपली दृष्टी बदलते. आपण जाणीवपूर्वक शब्द वापरू लागतो.
म्हणून प्रत्येकाने आयुष्यात संस्कृत भाषा शिकलीच पाहिजे.